1 listopada 1946 roku – otwarcie Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej nr 51 dla młodzieży o lekkim stopniu niepełnosprawności intelektualnej. Pierwszą siedzibą Szkoły były dwie sale lekcyjne użyczone przez Szkołę Podstawową Specjalną Nr 3 przy ul. Ząbkowskiej 43
Rok szkolny 1947/48 – powiększenie bazy lokalowej Szkoły o dwie sale lekcyjne – stworzenie pracowni warsztatowych: krawieckiej-introligatorskiej i szewskiej-cholewkarskiej
Wrzesień 1948 roku – Szkoła otrzymuje własny lokal po Prywatnym Gimnazjum Ogólnokształcącym przy ul. Kępnej 17 (I i IV Piętro). Nadzór nad szkołą sprawowała Dyrekcja Okręgowego Szkolnictwa Zawodowego.
Rok 1950 – przejęcie administrowania i nadzoru pedagogicznego nad szkołą przez Kuratorium w Warszawie
Czerwiec 1950 roku – w szkole odbył się pierwszy egzamin czeladniczy (przystąpiło do niego 18 uczniów)
Rok 1951 – przydzielenie szkole dwuizbowego lokalu przy ul. Targowej 45; utworzenie pracowni introligatorskiej dla uczniów klas III i punktu usługowego dla ludności
Wrzesień 1952 – Szkoła otrzymuje nowy lokal po zlikwidowanym Gimnazjum Rękodzielniczym przy ul. Białostockiej 4. Szkoła składa się z 22 izb o łącznej powierzchni 500 m2.
Rok 1959 – bazę lokalową Szkoły powiększono o barak przy ulicy Karola Wójcika 23/29 (obecnie Kłopotowskiego) opuszczony przez Szkołę Podstawową.
Rok szkolny 1964/65 – podział Szkoły na dwie odrębne i niezależne placówki. Dziewczęta przeniosły się do budynku przy ul. Skaryszewskiej 8. Powstała tam Szkoła Zawodowa Specjalna, która otrzymała nr 53. W starym budynku przy ul. Białostockiej 4 i baraku przy ul. Karola Wójcika 23/29 (obecnie Kłopotowskiego) pozostali chłopcy wraz z częścią personelu. Warunki lokalowe były bardzo trudne.
10 września 1967 – otwarcie nowego budynku przy namysłowskiej 10.
10 maja 1969 – nadanie szkole imienia Marii Grzegorzewskiej. Od tego dnia pełna nazwa Szkoły brzmi „Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna Nr 51 im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie”; wmurowanie tablicy pamiątkowej z tej okazji
Październik 1986 – wręczenie szkole sztandaru podczas obchodów 40 – lecia placówki.
Wrzesień 1992 roku – utworzenie w szkole klasy o dwuletnim cyklu kształcenia dla młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym.
Rok 1993 – powołanie Uczniowskiego Sądu Koleżeńskiego. Działa on w oparciu o regulamin opracowany we współpracy z Rzecznikiem Praw Ucznia i Kuratorium Oświaty.
Rok 1994 – powołanie Rady Szkoły – organu zwiększającego udział i wpływ rodziców na organizowanie zadań opiekuńczo-rewalidacyjnych placówki.
Rok 1994/95 – otwarcie nowoczesnej pracowni komputerowej dzięki poparciu MEN-u i Państwowego Funduszu Rehabilitacyjnego Osób Niepełnosprawnych.
Rok 1995 – powstanie pokoju nauczycielskiego, który stał się ośrodkiem wymiany doświadczeń zawodowych i miejscem integrującym Rade Pedagogiczną
Rok 1996 – obchody 50-lecia Szkoły.
Rok 1997 – likwidacja gospodarstwa pomocniczego (warsztatów szkolnych) na mocy uchwały Zarządu Powiatu Warszawskiego
I 2003 – powstanie laboratorium szkolnego.
I – IV 2003 – protest społeczności szkolnej – nauczycieli i uczniów przeciwko używaniu w nazwie Szkoły złów :upośledzenie umysłowe”. Zaproszenie na spotkanie do Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu dyrektora, wicedyrektora, psychologa i przedstawicieli młodzieży w sprawie protestu.
VIII 2003 – zmiany w Ramowym Statucie Zasadniczej Szkoły Zawodowej dotyczące nazwy: „W nazwie Szkoły zasadniczej specjalnej umieszczonej na tablicy urzędowej, na Sztandarze, na świadectwie, na legitymacji szkolnej oraz pieczęciach, którymi opatruje się świadectwo, pomija się określenie „specjalna” oraz określenie rodzaju niepełnosprawności uczniów”.
XII 2003 – powstanie nowoczesnej pracowni gastronomicznej.
Rok 2004 – przekształcenie Szkoły Przysposabiającej do Zawodu w Szkołę Przysposabiająca do Pracy.
Rok 2004 – ZSZ nr 51 została wyznaczona przez OKE jako Ośrodek egzaminacyjny do prowadzenia egzaminów potwierdzających kwalifikacje zawodowe dla zawodów: kucharz małej gastronomii i cukiernik.
Rok 2005 – powstanie nowoczesnej pracowni komputerowej.
VII 2006 – powstanie Internetowego Centrum Informacji Multimedialnej
VIII 2006 – powstanie nowoczesnej pracowni cukierniczej w oparciu o otrzymany sprzęt z funduszy unijnych.
18.04.2006 – obchody 60-lecia Szkoły.
X 2006 – wizyta nauczycieli ze szkół z Niemczech. Nawiązanie współpracy.
Dyrektorzy szkoły:
Anna Gotinowa 1946 – 1951
Zofia Skórzanka 1951
Józefa Wilemborek 1951 – 1963
Zdzisław Sosnowski 1963 – 1981
Halina Dębowska 1982 – 1986
Halina Tkacz 1986 – 1990
Andrzej Zborowski 1990 – 1992
Leszek Wawer 1992 – II 2006
Ewa Mielczarska-Syskowska III 2006 do chwili obecnej
______________________________________________________________________________________________________________
Początki kształcenia ustawicznego osób niepełnosprawnych intelektualnie w odrodzonej Warszawie
Mimo, iż kluczowym momentem w dziejach naszej szkoły stało się otwarcie w dniu 1 listopada 1946 roku Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej nr 51 dla młodzieży o lekkim stopniu niepełnosprawności intelektualnej zlokalizowanej na ul. Ząbkowskiej 43 warto przybliżyć w tym miejscu początki kształcenia ustawicznego osób niepełnosprawnych intelektualnie w odrodzonej po 123 latach zaborów Warszawie. Bez ciężkiej pracy i zaangażowania pedagogów specjalnych działających jeszcze przed formalnym odzyskaniem przez Polskę niepodległości nie byłoby w Warszawie istniejącej do dziś sieci szkół specjalnych swymi początkami sięgającej jeszcze 1917 roku.
Pierwszą szkołę dla dzieci niepełnosprawnych intelektualnie założono w 1897 roku w Poznaniu pozostającym wówczas pod zaborem pruskim. Szkoła funkcjonowała do 1919 roku w budynku przy ulicy Strusia. Prócz nauczycieli niemieckich pracowali w niej również Polacy – Mieczysław Biskupski i Józef Guliński. Na potrzebę stworzenia od podstaw systemu szkolnictwa specjalnego w Rzeczpospolitej jako pierwsi zwrócili uwagę członkowie Towarzystwa Badań nad Dziećmi, założonego 27 kwietnia 1907 roku w Warszawie. Jeszcze we wrześniu 1917 roku dr Michalina Stefanowska z inicjatywy wydziału szkolnego miasta Warszawy i przy wsparciu Towarzystwa Badań nad Dziećmi zorganizowała pierwszy sześciotygodniowy kurs dla przyszłych nauczycieli dzieci wymagających szczególnej opieki. We wzmiankowanym kursie uczestniczyło około 30 osób. Egzamin końcowy zdecydowało się jednak zdawać zaledwie 15 osób.
Początkowo dzieci niepełnosprawne intelektualnie kształciły się wyłącznie w szkołach miejskich. Należy podkreślić, iż nauka w tego typu placówkach nie dawała im szans na rozwój intelektualny i integrację społeczną. Większość dzieci niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu znacznym natomiast przebywała w domach rodzinnych i różnego rodzaju przytułkach, najczęściej bez pobierania jakiejkolwiek nauki. Wielką zasługą dr Michaliny Stefanowskiej stały się starania aby zmienić istniejący, bardzo często tragiczny stan rzeczy. Jeszcze równolegle z sześciotygodniowym kursem dr Stefanowska przeprowadziła w szkołach warszawskich szereg spotkań i wywiadów z ich dyrektorami, w celu pozyskania dzieci dla planowanej pierwszej specjalistycznej placówki oświatowo-wychowawczej zajmującej się nauką i opieką nad dziećmi niepełnosprawnymi intelektualnie. Powyższe starania były tym bardziej trudne, iż jak wspominała założycielka naszej szkoły, w Warszawie po opuszczeniu
miasta przez wojska rosyjskie, 5 sierpnia 1915 roku kwestia stworzenia i stałego finansowania odrębnego systemu oświatowego była całkowicie obca władzom. Dzięki zachowanym relacjom dr Stefanowskiej możemy zrekonstruować przebieg tego typu spotkań. Najczęściej dyrektorzy po wyjaśnieniu celu wizyty sprowadzali do swojego gabinetu kilkoro dzieci z problemami w nauce znajdujących się zazwyczaj w pierwszej lub drugiej klasie szkoły. Wówczas następowało badanie polegające na zadawaniu dziecku szeregu pytań, na podstawie których odpowiedzi można było określić jego stan umysłowy. Pytania zadawała zawsze dr Stefanowska. Natomiast odpowiedzi notowała towarzysząca jej nauczycielka. Dzięki opisywanym wizytą udało się dr Stefanowskiej zgromadzić około dwadzieścioro dzieci, które stały się pierwszymi uczniami jeszcze nie szkoły a oddziału szkolnego „dzieci małozdolnych”. Wspomniana placówka znalazła swoją siedzibę w nieistniejącej dziś kamienicy przy ulicy Złotej 24 (zlokalizowanej na terenie obecnego placu Defilad). Pierwsze lekcje rozpoczęły się dopiero w listopadzie 1917 roku ze względu na fakt, iż w mieście brakowało specjalistycznej kadry, a wspomniany kurs pedagogiczny rozpoczęty we wrześniu 1917 roku jeszcze trwał. Pierwsze lekcje odbywające się w szkole miały charakter próbny. Prowadzili je uczestnicy kursów, w obecności specjalnej komisji. Głównym celem zajęć było w związku z powyższym nie tylko kształcenie uczniów, lecz weryfikacja umiejętności pedagogicznych pierwszej kadry nauczycielskiej szkół specjalnych. Przy ulicy Złotej 24 szkoła funkcjonowała niespełna miesiąc.
W grudniu 1917 roku na mocy decyzji inspektora szkolnego okręgu warszawskiego placówkę dr Stefanowskiej podzielono na trzy oddziały zorganizowane przy ulicy Marszałkowskiej 53a (na odcinku pomiędzy obecnymi placami: Zbawiciela i Konstytucji) i Ogrodowej 42 (dwa odziały − osobny dla dzieci żydowskich i chrześcijańskich). Czwarty oddział przeznaczony dla dzieci niepełnosprawnych intelektualnie otwarto w szkole miejskiej przy ulicy Książęcej 19 (w pobliżu placu Trzech Krzyży) w styczniu 1918 roku. Piąty oddział rozpoczął działalność w marcu 1918 roku również w ramach szkoły miejskiej przy ulicy Szerokiej 17 na Pradze. Natomiast dla dzieci niepełnosprawnych intelektualnie w stopniu głębokim przeznaczono w tym samym roku dwa ostatnie oddziały – szósty i siódmy (dzielące się każdy na dwa pododdziały przeznaczone dla dzieci o różnym poziomie inteligencji) znajdujące się przy ulicy Solec 46. Ogółem powstało siedem klas dla dzieci niepełnosprawnych intelektualnie o różnym stopniu trudności, przede wszystkim jednak zlokalizowanych od siebie w bardzo znacznym oddaleniu. Dla porównania już w 1925 roku było 28 klas (nie wliczając 6 dodatkowych klas funkcjonujących w ramach specjalnej Szkoły Ćwiczeń PIPS). Funkcję kierownika wymienionych placówek sprawowała dr Stefanowska do 1921 roku.
Kluczowym momentem, w którym placówki założone przez dr Stefanowską stały się pełnoprawnymi instytucjami kształcenia niepełnosprawnych intelektualnie nadzorowanymi przez władze samorządowe był 1 września 1924 roku. Tego dnia z inicjatywy Wydziału Szkolnego miasta stołecznego Warszawy wyodrębniono Szkołę Specjalną nr 147 oraz Szkołę Specjalną nr 177. Pierwsza z wymienionych szkół mieściła się w następujących lokalach: Chłodna 11, Chłodna 37, Kawęczyńska 39, Tarczyńska 11 oraz Pelcowizna 1. W sumie do Szkoły Specjalnej nr 147 zajmującej 11 pomieszczeń i podzielonej na 13 klas uczęszczało 204 dzieci. Z kolei pomieszczenia szkolne drugiej z wymienionych placówek oświatowych zlokalizowane były w następujących miejscach: Ogrodowa 42, Marszałkowska 53a i Solec 46. Na przełomie 1924/1925 roku w Szkole Specjalnej nr 177 w 9 klasach (4 rannych i 5 popołudniowych) pobierało naukę 163 dzieci.
W pierwszym okresie istnienia placówek zajęcia odbywały się jedynie do południa. We wszystkich placówkach dzieci m.in. dzięki wsparciu materialnemu Amerykańskiego Komitetu Pomocy Dzieciom w postaci produktów spożywczych otrzymywały gorący posiłek, który spożywały wraz nauczycielkami. Problemy występowały natomiast z odbiorem darów. Aby otrzymać przydział żywności kierownik każdej szkoły oraz nauczyciel z woźnym ustawiali się w długiej kolejce codziennie rano przed dworcami kolejowymi: kowelskim a następnie petersburskim. Do transportu przydziału żywności do placówek szkolnych służyły wyłącznie wynajęte wózki, poruszane siłą ludzkich mięśni. Zważywszy na znaczne rozproszenie placówek łatwo sobie wyobrazić jak trudne musiało to być zadanie zwłaszcza w zimie i jak wiele wymagało poświęcenia. Lokale w kamienicach przy ulicy Ogrodowej 42, Marszałkowskiej 53a i Solec 46 (w przypadku Szkoły Specjalnej nr 177) zaopatrzone były ponadto w osobne kuchnie w których dzieci pod nadzorem nauczycielek przygotowywały posiłki.
Doktor Michalina Stefanowska wspominając pierwsze miesiące funkcjonowania założonych przez siebie placówek zwracała uwagę na wielką biedę z jaką musieli zmagać się zarówno uczniowie jak i ich dzieci. Znamienna jest zwłaszcza przytoczona przez dr Stefanowską historia pewnej matki, która w zimie przyniosła do szkoły własne dziecko na plecach. Powodem był brak pieniędzy na zakup bucików dziecięcych. Tym bardziej należy docenić wysiłki pierwszych nauczycieli i kierowników poszczególnych oddziałów starających się zapewnić swym podopiecznym posiłek przynajmniej raz dziennie. Ponadto najbiedniejsze dzieci mogły liczyć w szkole na bezpłatne ubranie i obuwie. Wobec opisanych trudności wręcz nieprawdopodobnym wydaje się być entuzjazm z jakim ówcześni nauczyciele podchodzili do pełnienia swych obowiązków. Dzięki wspomnieniom dr Michaliny Stefanowskiej wiemy, iż
w pierwszym okresie istnienia placówek posiedzenia nauczycielskie, a więc odpowiedniki naszych zespołów klasowych odbywały się co najmniej raz w tygodniu (sic!). Podczas wspomnianych spotkań nauczyciele niezwykle chętnie dzielili się z innymi swoimi doświadczeniami oraz wymieniali między sobą najnowsze metody i sposoby pracy oraz postepowania z dziećmi niepełnosprawnymi intelektualnie . Niejednokrotnie zdarzało się, iż dyskusje na temat rozwiązywania najważniejszych problemów – niwelowania i neutralizacji ujemnych cech charakteru czy opanowywania błędów wymowy u dzieci, ciągnęły się całymi godzinami.
Nie poprzestano również na kształceniu personelu. Wiosną 1918 roku przeprowadzono kolejny sześciotygodniowy kurs specjalny dokształcający dla nauczycieli warszawskich placówek. W stosunku do poprzedniego kursu rozszerzono zarówno program jak i ilość zajęć. Jednocześnie jednak podjęto w Ministerstwie Zdrowia Publicznego i Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego starania o sfinansowanie rocznego kursu seminaryjnego dla nauczycieli „dzieci niedorozwiniętych i z wadami charakteru”. Wspomniany kurs ostatecznie odbył się na przełomie 1919/1920 roku pod kierownictwem dr Michaliny Stefanowskiej. Uczestniczyli w nim zarówno nowi kandydaci na nauczycieli jak i pracownicy wszystkich wymienionych warszawskich oddziałów. Przełomowym momentem w kształceniu kadry dla przyszłych szkół specjalnych stało się utworzenie 12 lipca 1922 roku dzięki inicjatywie i poświęceniu Marii Grzegorzewskiej Państwowego Instytutu Pedagogiki Specjalnej (w skrócie PIPS). Instytut powstał na skutek połączenia Seminarium Pedagogiki Specjalnej działającego od 1921 roku i Instytutu Fonetycznego (kierowanego od 1930 roku przez Tytusa Benniego). Od tego momentu przyszła kadra szkół specjalnych zarówno w Warszawie jak i na terenie całej Rzeczypospolitej zyskała odpowiednie warunki dla kształtowania własnych umiejętności pracy z dzieckiem oraz możliwość skonsultowania własnych działań z gronem specjalistów.
Podsumowując należy wyrazić uznanie zarówno dla dr Michaliny Stefanowskiej jak i ówczesnej kadry nauczycielskiej, aktywnie działających na rzecz dzieci niepełnosprawnych intelektualnie jeszcze przed formalnym odzyskaniem przez Polskę niepodległości 11 listopada 1918 roku. W trudnych warunkach wojennych i powojennych potrafili zapewnić zarówno odpowiednie warunki nauki i pracy dla dzieci niepełnosprawnych intelektualnie jak i źródła stałego finansowania nowo stworzonych placówek. Jak jednak podkreślała dr Michalina Stefanowska najważniejszy był zawsze indywidualny sukces i postęp edukacyjny dziecka, całkowicie niemożliwy bez głębokiego umiłowania go przez nauczycieli.
Historię opracował: Jan Gustaw Rokita
Źródło:
Dzięczkowski A., Stefanowska Michalina, [w:] „Polski słownik Biograficzny”, t. 43, z. 2, Warszawa, Kraków 2005, s. 220-22.
Stefanowska M., Początki organizowania szkoły specjalnej dla dzieci umysłowo upośledzonych w Warszawie [w:] „Szkoła Specjalna” R. 3, 1926/1927, nr 1, s. 44-45
Kotlarski M., Szkolnictwo specjalne dla upośledzonych umysłowo w Polsce do 1939 roku, [w:] „Szkoła Specjalna”, 1968, nr 2, s. 109-120. Wyczesany J., Pedagogika upośledzonych umysłowo: wybrane zagadnienia, Kraków 2009.